Phú Quốc, hòn đảo ngọc của Việt Nam, đang trải qua một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với những thay đổi quan trọng trong cơ cấu hành chính. Từ những đề xuất ban đầu về việc sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã, hướng tới mô hình 2 đặc khu tp phú quốc hoặc nhiều hơn, cho đến nay, Phú Quốc đã chính thức trở thành một Đặc khu trực thuộc tỉnh An Giang. Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là về mặt địa lý hành chính mà còn mở ra những cơ hội phát triển đột phá, định hình tương lai của thành phố đảo trên bản đồ kinh tế và du lịch quốc tế.
Bối cảnh và Đề xuất Sáp nhập Đơn vị Hành chính tại Phú Quốc
Trước những định hướng phát triển mới, UBND TP Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang (trước đây), đã trình Ban Thường vụ Thành ủy báo cáo đề xuất các phương án sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã trên địa bàn. Mục tiêu chính là tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ nhân dân tốt hơn. Các phương án này từng gây chú ý với khả năng thành phố đảo chỉ còn lại 2 hoặc 3 đơn vị hành chính cấp xã, thay vì 9 xã, phường như hiện tại, với tên gọi dự kiến là các “đặc khu” hành chính.
Phương án 1: Hình thành 2 Đặc khu
Theo phương án đầu tiên được đề xuất, TP Phú Quốc sẽ sắp xếp lại 8 đơn vị hành chính cấp xã hiện hữu. Các phường Dương Đông, An Thới và các xã Cửa Cạn, Gành Dầu, Bãi Thơm, Hàm Ninh, Cửa Dương, Dương Tơ sẽ được hợp nhất thành một đơn vị hành chính cấp cơ sở duy nhất. Đơn vị mới này dự kiến được đặt tên là Đặc khu Phú Quốc, với tổng diện tích tự nhiên hơn 575 km2 và quy mô dân số ước tính gần 160 nghìn người. Trung tâm hành chính của Đặc khu Phú Quốc dự kiến đặt tại phường Dương Đông hiện hữu.
Bên cạnh đó, xã đảo Thổ Châu sẽ được giữ nguyên hiện trạng và dự kiến mang tên mới là Đặc khu Thổ Châu, có diện tích hơn 13 km2 và dân số khoảng 2 nghìn người (số liệu dân số có thể thay đổi, theo một nguồn tin khác là hơn 1.800 người). Như vậy, theo phương án này, Phú Quốc sẽ có tổng cộng 2 đặc khu tp phú quốc chính thức.
Phương án 2: Cấu trúc 3 Đặc khu
Phương án thứ hai đưa ra một cấu trúc khác, chia Phú Quốc thành 3 đơn vị hành chính cấp cơ sở. Cụ thể:
- **Đặc khu Bắc Phú Quốc:** Khu vực Bắc đảo Phú Quốc, bao gồm các xã Gành Dầu, Cửa Cạn, Bãi Thơm, Cửa Dương, phường Dương Đông, cùng một phần diện tích của xã Dương Tơ và xã Hàm Ninh, sẽ được tổ chức thành Đặc khu Bắc Phú Quốc. Khu vực này có tổng diện tích hơn 450 km2 và dân số gần 82 nghìn người.
- **Đặc khu Nam Phú Quốc:** Khu vực phía Nam đảo, gồm phường An Thới và phần còn lại của xã Dương Tơ, xã Hàm Ninh, sẽ hình thành Đặc khu Nam Phú Quốc, với diện tích 125 km2 và dân số gần 70 nghìn người.
- **Đặc khu Thổ Châu:** Tương tự phương án 1, xã Thổ Châu vẫn được giữ nguyên và đổi tên thành Đặc khu Thổ Châu.
Các đề xuất sáp nhập đơn vị hành chính này đã được xem xét kỹ lưỡng, thể hiện định hướng rõ ràng trong việc điều chỉnh cơ cấu tổ chức tại Phú Quốc để phù hợp với tầm nhìn phát triển mới.
Phú Quốc Chính thức Trở thành Đặc khu: Bước Ngoặt Lịch Sử
Sau quá trình nghiên cứu và triển khai các nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính, Phú Quốc đã trải qua một sự thay đổi lịch sử. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, Phú Quốc chính thức trở thành Đặc khu trực thuộc tỉnh An Giang, sau khi tỉnh Kiên Giang sáp nhập với tỉnh An Giang.
Cụ thể, theo Nghị quyết số 1654/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh An Giang năm 2025, tỉnh An Giang sau sắp xếp có 3 đặc khu, bao gồm: Kiên Hải, Phú Quốc và Thổ Châu.
- Đặc khu Phú Quốc: Bao gồm toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của 2 phường Dương Đông, An Thới và 6 xã Dương Tơ, Hàm Ninh, Cửa Dương, Bãi Thơm, Gành Dầu, Cửa Cạn của TP Phú Quốc cũ, với tổng diện tích hơn 589 km² và dân số gần 160.000 người.
- Đặc khu Thổ Châu: Được tách từ xã Thổ Châu, có diện tích khoảng 13 km² và dân số gần 2.000 người.
Trước đó, vào ngày 14 tháng 3 năm 2025, thành phố Phú Quốc cũng đã được công nhận là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Kiên Giang (trước khi sáp nhập vào An Giang), đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình phát triển đô thị của đảo ngọc.
Tầm nhìn và Cơ chế Phát triển Đặc thù của Đặc khu Phú Quốc
Việc Phú Quốc chính thức trở thành đặc khu không chỉ là một thay đổi về tên gọi mà còn mang ý nghĩa chiến lược to lớn. Đây là một trong những động thái nhằm tạo điều kiện cho Phú Quốc áp dụng các cơ chế, chính sách đột phá, vượt trội về đầu tư, tài chính và hành chính.
Đặc khu Phú Quốc được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển, đầu tàu phát triển du lịch, điểm thu hút mạnh mẽ vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời là cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Với hệ thống hạ tầng đồng bộ gồm sân bay quốc tế, cảng biển và mạng lưới giao thông kết nối liên vùng, Phú Quốc là điểm kết nối then chốt giữa Việt Nam với ASEAN và các trung tâm kinh tế lớn trên thế giới.
Các kế hoạch phát triển nổi bật bao gồm:
- Cơ chế chính sách đặc thù: Đặc khu Phú Quốc được trao quyền tự chủ cao hơn trong quản lý đất đai, xây dựng, an sinh xã hội, giúp tinh gọn bộ máy hành chính và thúc đẩy kinh tế – xã hội phát triển nhanh, bền vững.
- Đăng cai APEC 2027: Phú Quốc sẽ là địa điểm đăng cai tuần lễ cấp cao của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) vào năm 2027. Sự kiện này được kỳ vọng sẽ là “thời cơ vàng” để thúc đẩy Phú Quốc hoàn thiện hạ tầng kinh tế xã hội, làm động lực mới, sức bật mới cho phát triển, đồng thời quảng bá hình ảnh của đảo ngọc ra thế giới.
- Mở rộng không gian phát triển: Đặc khu đang tập trung rà soát, cập nhật các quy hoạch, đảm bảo đồng bộ với quy hoạch cấp tỉnh, vùng, quốc gia. Đặc biệt, có kế hoạch triển khai các dự án đảo nhân tạo trên biển để mở rộng không gian phát triển, với quy mô 4.500ha tại các khu vực như Bãi Vòng, Nam An Thới, đây được xem là dự án mang tính đòn bẩy quan trọng cho tăng trưởng trong nhiệm kỳ 2025-2030.
- Phát triển du lịch và dịch vụ: Phú Quốc đặt mục tiêu trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch sinh thái chất lượng cao, du lịch biển, đảo tầm cỡ quốc gia và quốc tế. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Phú Quốc luôn ở mức cao, với lượng khách du lịch trong năm 2025 đạt 8,3 triệu lượt, trong đó khách quốc tế đạt 1,86 triệu lượt, khẳng định thương hiệu “Du lịch Phú Quốc” trên bản đồ thế giới.
- Bảo vệ môi trường và an ninh quốc phòng: Song song với phát triển kinh tế, công tác bảo vệ tài nguyên môi trường, quản lý đất đai, trật tự xây dựng và quốc phòng an ninh luôn được chú trọng, hướng tới xây dựng Đặc khu Phú Quốc trở thành “Đơn vị kiểu mẫu về an ninh trật tự và văn minh đô thị”.
Triển vọng và Thách thức
Việc trở thành Đặc khu và nằm trong tỉnh An Giang mang lại cho Phú Quốc những triển vọng phát triển vượt bậc. Với cơ chế chính sách đặc thù, nguồn lực đầu tư được ưu tiên và vị thế chiến lược, Phú Quốc có thể bứt phá mạnh mẽ, trở thành một trung tâm kinh tế, du lịch và dịch vụ hàng đầu không chỉ của Việt Nam mà còn trong khu vực và quốc tế.
Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, Đặc khu Phú Quốc cũng đối mặt với không ít thách thức. Tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đòi hỏi phải có chiến lược dài hạn để giải quyết các vấn đề như nguồn nước sạch, năng lượng, xử lý môi trường và quản lý quy hoạch bền vững. Việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn giá trị tự nhiên, văn hóa, cũng như đảm bảo an sinh xã hội cho người dân địa phương là những yếu tố then chốt để Phú Quốc phát triển bền vững và thịnh vượng.
Với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp cùng người dân, Đặc khu Phú Quốc đang trên đà khẳng định vị thế của mình, hướng tới một tương lai rạng rỡ, trở thành một đô thị giàu có, hiện đại, văn minh, xanh, sạch, đẹp, an toàn và là nơi đáng sống.